صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
پرسش از شما؛ پژوهش از ما

پرسش‌ها و پاسخ‌هاي مهدوي

1. اعتقاد به منجي چه ضرورتي دارد؟ آيا اگر كسي اينگونه اعتقادي نداشته باشد، خللي در زندگي معنوي و ايماني او بوجود مي‌آيد؟

اعتقاد به ظهور منجي و اميد به افقي روشن براي امروز تاريك بشر كه در آن جز روشني، عدالت، راستي، درستي، پرهيزگاري، شايسته‌كاري و شايسته‌سالاري نباشد، اعتقادي فراديني و فرامذهبي است كه به زمان و مكان خاصي اختصاص ندارد.

گرچه اين اعتقاد در ميان اديان الاهي به عنوان يك اصل مسلّم ديني مطرح و مقبول است امّا دايره طرح و باور نسبت به آن فراتر از باورمندان به اديان توحيدي است؛ گو آنكه مي‌توان گفت طرح آن در ميان تمامي اقوام و ملل جهان نوعي اثرپذيري از آموزه‌هاي آسماني پيامبران است ليكن ريشه‌گيري آن از درون جان و فطرت خداجوي انسان‌هاي ناآلوده به گناه و داراي فطرت پاك و سالم نيز مي‌تواند مورد توجه باشد.

اما جايگاه اين اعتقاد مبارك و روشن در ميان دينداران و غيردينداران جهان هر چه باشد در ميان شيعيان بس بلند و ارجمند است. باورداشت ظهور فرزندي از فرزندان معصوم پيامبر(ص) در آخر زمان و برپايي حكومتي جهاني كه در آن ناامني‌ها به امنيت بدل گردد، اسلام استقرار كامل يابد، مستضعفان، حاكمان و وارثان زمين شوند، و عدالت به تمام معنا جهان را لبريز از عطر جان‌پرور خود كند در رديف والاترين اعتقادات و باور‌هاي مذهبي شيعي است كه بدون آن، مجموعه باورهاي شيعي به درستي و به صورت كامل و بي عيب و نقص شكل نمي‌گيرد و زندگي معنوي و ايماني او با نقصان روبرو مي‌شود.

يكي از اصحاب امام باقر(ع) از آن حضرت خواست تا ديني را كه آن حضرت و اهل بيتش به وسيله آن خدا را مي‌پرستند براي او بازگو نمايد تا او نيز بتواند خداي بزرگ را با آن، دينداري كند. امام(ع) در پاسخ او فرمود: «... به خدا سوگند دين خود و دين پدرانم را كه به وسيله آن خدا ـ عزيز و برتر باد ـ را مي‌پرستيم برايت بازگو مي‌كنم: شهادت به اينكه هيچ معبودي جز الله نيست، و اينكه محمد(ص) فرستاده خداست، و اقرار به آنچه او از جانب خداوند آورده، و ولايت براي وليّ ما، و بيزاري از دشمنان، و گردن نهادن به فرمان ما، و انتظار قائم ما، و كوشش [در امر دين] و پرهيزگاري.» .

براساس اين روايت، انتظار قيام آخرين امام معصوم(ع) در رديف شهادت به يگانگي خداوند، رسالت پيامبر اسلام(ص) و اقرار به آنچه پيامبر(ص) از نزد خدا آورده است، نيز در كنار پذيرش ولايت امامان معصوم(ع) و بيزاري از دشمنان آنان و تسليم در برابر فرمانشان، از پايه‌هاي اساسي دين امامان و اركان مذهب تشيع به شماره آمده است.

نيك پيداست كه امام باقر(ع) در اين سخن نوراني در صدد گفتن تمام آنچه دين ائمه را تشكيل مي‌داده، نبوده است و تنها به مقتضاي حال و مقال در مقام بيان و روشن كردن اساسي‌ترين پايه‌هاي آن بوده است.

جايگاه والاي انتظار مهدي(ع) و نقش تعيين كننده آن در شكل گيري دين و راه و رسم درست خداپرستي، بنابر آنچه روايت ياد شده گوياي آن است نيازمند هيچ توضيح اضافي نيست. قرار گرفتن ظهور آخرين جانشين پيامبر(ص) در رديف بنيادي‌ترين باورها و رفتارهاي ديني با توجه به آنچه گذشت و آنچه در پي خواهد آمد هيچ تعجبي ندارد و هيچ انكاري را برنمي‌تابد.

در روايت ديگري مي‌خوانيم كه امام صادق(ع) خطاب به ياران خود مي‌فرمايد: «آيا شما را از چيزهايي باخبر نسازم كه خداوند ـ عزيز و برتر باد ـ كاري را از بندگان جز به سبب آنها نمي‌پذيرد؟». راوي مي‌گويد: گفتم: آري. امام فرمود: «شهادت به اينكه هيچ معبودي جز الله نيست، و اينكه محمد بنده و فرستاده اوست، و اقرار به آنچه خداوند به آن فرمان داده است، و دوستي با ما، و بيزاري از دشمنان ما، ... و انتظار قائم ... »

اين روايت، به خوبي و روشني، فرازمندي انتظار فرج و به طور مشخص و خاص، فرج حضرت مهدي(ع) را در معارف شيعه نشان مي‌دهد و آن را يكي از شرايط قبولي اعمال نزد خداوند مي‌شمارد.

شرطيت انتظار مهدي(ع) در اينجا ـ به قرينه معادل‌هاي ديگر آن در روايت ياد شده ـ به معناي لزوم سَرَيان و جريان و وجود اين اصل مهم اسلامي در تمامي اعمال مقبول است.

انتظار ظهور مهدي (ع) همچون توحيد، نبوت و تولّي و تبري و در شمار آنها نقش محوري و كليدي در زندگي بنده مومن دارد؛ در همه كارهاي عبادي او حاضر و ظاهر است و نبودِ آن به منزله فقدان يكي از شرايط تحقق كارهاي عبادي است، آن هم نه شرطي عادي، بلكه شرط قبول؛ يعني شرطي كه بدون وجود آن، عمل از درجه اعتبار و قبول نزد خداوند ساقط است و عبادت به شمار نمي‌رود و طاعت به حساب نمي‌آيد و هيچ ارزشي از جهت استحقاق پاداش ندارد.

اما به جز اين دو روايت، روايات متعدد ديگري وجود دارد كه انتظار فرج را برترين عبادت مي‌شمارد.

پيامبر(ص) مي‌فرمايد: «برترين عبادت، انتظار فرج است.».

نيز مي‌فرمايد: «برترين اعمال امت من انتظار فرج از سوي خداوند ـ عزيز و برتر بادـ است.».

علي(ع) مي‌فرمايد: «برترين عبادت مومن، انتظار فرج خداوند است.».

و همان حضرت در پاسخ به اين پرسش كه كدام كارها محبوبترين اعمال نزد خداوند است مي‌فرمايد: «انتظار فرج» .

امام سجاد(ع) مي‌فرمايد: «انتظار فرج از برترين كارهاست.».

و امام كاظم(ع) يادآور مي‌شود كه: «برترين عبادت پس از معرفت، انتظار فرج است.».

و امام جواد(ع) مي‌فرمايد: «برترين اعمال شيعيان ما انتظار فرج است.» .

پيامبر(ص) و جانشينان معصومش با اين سخنان ارزشمند خود علاوه بر آنكه نهال مبارك انتظار و مهدي باوري را در باغستان معارف اسلامي كاشتند، برگ و بارش را از فرش به عرش بر فراز آوردند تا جايگاه رفيع و بلند آن را ‌نشان داده باشند.

پيشوايان معصوم ما هرگز نه به باطل سخن گفته‌اند، نه به گزاف. اگر آنان انتظار فرج به طور عام و يا انتظار ظهور مهدي موعود(ع) به طور خاص را بالاترين عمل دانسته‌اند و برترين عبادت به شمار آورده‌اند، به حتم، رمز و رازي در مهدي باوري نهفته است كه جايگاه انتظار ظهورش را چنين بالا آورده است.

پيوند نزديك و تنگاتنگ انتظار با همه اركان و ابعاد استوار مكتب تشيع، از باورهاي محكم و متقن گرفته تا اعمال لازم و واجب، و اخلاق شايسته و بايسته مي‌تواند راز و رمز اين فرازمندي و ارجمندي تلقي گردد.

از نگاه معصومان(ع) در مهدي باوري و باورداشت مهدويت همه ابعاد و اركان مذهب تشيع تجلي دارد، از توحيد ناب خداوند رحمان تا رسالت پيامبران و امامت امامان، از برآورده شدن آرزوي همه پيامبران در دادگري و عدالت گستري، و از عملي گرديدن اميد همه مستضعفان در رهايي و نجات از ظلم و بيداد، و فحشا و فساد تا برپايي حكومت عادلانه و اقامه نماز و تجلي كامل همه خوبي‌ها و نيكي‌ها و محو كامل همه بدي‌ها و زشتي‌ها .

و با اين حساب روشن است كه عدم باور نسبت به مهدويت، نقص در ايمان مذهبي و اسلامي، و باورمندي نسبت به ‌آن، كمال ايمان و اعتقاد است.

تهيه و تدوين
مديريت پژوهش دانشكده اصول الدين قم
دكتر حيدرعلي رستمي

دانشکده اصول الدين