صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
دهه کرامت ؛ ميلاد نورين

صداي شادي افلاکيان از کوچه پس کوچه‏هاي مدينه به گوش مي‏رسد. از خانه ساده و با صفاي امام کاظم عليه‏السلام، نوري به آسمان برخاسته است. ستاره‏ها نوراني‏تر شده‏اند و ماه، همچون خورشيد مي‏درخشد. صداي گريه‏اي سکوت آسمان‏ها را شکسته، انتظار عاشقانه پدري را به پايان رسانده، و لب‏هاي پر از نور پيشواي هفتم را به لبخند زينت داده و بر اماممان، حضرت رضا عليه‏السلام همدمي بخشيده، تا زينبي ديگر براي حسيني ديگر باشد. آري، مدينه از شميم فاطمه معصومه عليهاالسلام معطر شده است.

پايان انتظار

با توجه به اينکه امام صادق عليه‏السلام پيش از ولادت امام کاظم عليه‏السلام از ولادت حضرت معصومه عليهاالسلام خبر داده بود، خاندان ولايت بيش از 45 سال، در انتظار به دنيا آمدن اين بانوي والا مقام بودند. آنچه اين انتظار را عميق‏تر مي‏کند اين است که مادر حضرت رضا عليه‏السلام و حضرت معصومه عليهاالسلام، حضرت نجمه بود که در طول زندگي، دو فرزند بيشتر به دنيا نياورد. امام رضا عليه‏السلام 25 سال پيش از حضرت معصومه عليهاالسلام چشم به جهان گشوده بود، بنابراين حضرت نجمه و امام رضا عليه‏السلام در طول اين مدت در انتظار آن بانوي گرامي به سر مي‏بردند.

زمان تولد

در ميان محققان درباره تولد حضرت معصومه عليهاالسلام دو نظر وجود دارد: گروهي معتقدند تولد وي در سال 183 اتفاق افتاد، و گروهي به 173 اعتقاد دارند. نظر دوم طرفداران بيشتري داشته و از ابهام کمتري برخوردار است.

مادر حضرت معصومه عليهاالسلام

حضرت معصومه و امام رضا عليهما ‏السلام، هر دو از يک مادر به نام نجمه به دنيا آمده‏اند. در کتاب‏هاي تاريخي براي مادر حضرت چندين نام و لقب ذکر شده است که عبارت است از: نجمه، تُکْتَم، طاهره، ام‏البنين، سمانه، خيزران و.... مادر فاطمه معصومه عليهاالسلام در روزگار خود بهترين زنان بود، از همين روي و بر اساس رؤياي صادقه‏اي که

حميده، مادر امام کاظم (ع) ديده بود، نجمه را به عقد امام کاظم (ع) درآورد. حميده خود بارها به امام کاظم عليه‏السلام درباره نجمه سفارش مي‏کرد و مي‏گفت: «پسرم! نجمه بانويي است که هرگز بهتر از او نديده‏ام». اين چنين شخصيتي، اين قابليت را داشت که بذر آسماني هشتمين پيشواي شيعيان را در جان پاکش پرورش دهد.

عصري که او شکفت

دوراني که به شکفتن فاطمه معصومه عليهاالسلام انجاميد، هم زمان با امامت امام موسي بن جعفر عليه‏السلام بود که در سال 148 به امامت رسيد و 35 سال به امامت پرداخت. خلفاي بني عباس در اين دوران آن چنان عرصه را بر امام و شيعيان تنگ کردند که راويان به هنگام روايت نمي‏توانستند به صراحت از نام حضرت ياد کنند و ناگزير کنيه‏هاي حضرت مانند ابي ابراهيم و ابي الحسن و القاب وي مانند عبد صالح، عالم و... را به کار مي‏بردند. هارون، آن گاه که به حکومت رسيد، حضرت را زنداني کرد و گاهي ايشان را آزاد مي‏کرد و دوباره زنداني مي‏ساخت. اين وضع تا چهارده سال ادامه يافت. در چنين زماني، زمان تولد حضرت معصومه عليهاالسلام فرا رسيد.

حضرت معصومه عليهاالسلام و مبارزه با بني عباس

امام رضا عليه‏السلام خواهران فراواني داشت، ولي در ميان همه آنها، حضرت معصومه عليهاالسلام با ابعادي متفاوت، سفري را در پيش مي‏گيرد که همان ويژگي سفر حضرت زينب عليهاالسلام را دربردارد؛ زيرا در آن روزگار، ظلم و خفقان دستگاه بني عباس در همه جا سايه افکنده بود و حضرت معصومه عليهاالسلام و برادرش احمدبن موسي عليه‏السلام و چند تن ديگر، تنها شخصيت هايي بودند که از توطئه بني عباس آگاهي داشتند و عواقب آن را پيش بيني مي‏کردند. بدين جهت، حضرت معصومه (س) براي افشاي چينين خيانتي عازم شهرهاي ايران شد و به افشاگري بر ضد آنان پرداخت.


سلطان سرير ارتضا ؛ علي بن موسي الرضا (عليه آلاف التحية و الثناء)

هشتمين پيشواي شيعيان امام علي بن موسي الرضا عليه السلام در مدينه ديده به جهان گشود.کنيه آن حضرت ابوالحسن و ابوعلي و برخي القاب ايشان : رضا، صابر، زكي، ولي، فاضل، وفي، صديق، رضي، سراج الله، نورالهدي و مشهورترين آن «رضا» است.

زاد روز

درباره روز، ماه و سال ولادت و همچنين وفات آن حضرت اختلاف است.

در خصوص ولادت آن حضرت به سال هاي (148 و 151 و 153ق) اشاره شده و آن را در روز هاي جمعه نوزدهم رمضان، نيمه همين ماه، جمعه دهم رجب و يازدهم ذي القعده بر شمرده اند که مشهورترين قول يازدهم ذي القعده است.چنان که وفات آن حضرت را نيز به سالهاي (202 و 203 و 206ق) دانسته اند.

اما بيشتر بر آنند كه ولادت آن حضرت در سال (148ق) يعني همان سال وفات امام صادق عليه السلام بوده است، چنان كه مفيد، كليني، كفعمي، شهيد، طبرسي، صدوق، ابن زهره، مسعودي، ابوالفداء، ابن اثير، ابن حجر، ابن جوزي و كساني ديگر اين نظر را برگزيده اند.

بنابر آن که وفات حضرت امام رضا(ع) در سال 203 ق بوده باشد عمر آن حضرت پنجاه و پنج سال مي شود كه بيست و پنج سال آن را در كنار پدر خويش سپري كرده و بيست سال ديگر امامت شيعيان را بر عهده داشته است.

اين بيست سال مصادف است با دوره پاياني خلافت هارون الرشيد عباسي، پس از آن سه سال دوران خلافت امين، و سپس ادامه جنگ و جدايي ميان خراسان و بغداد به مدت حدود دو سال، و سر انجام دوره اي از خلافت مأمون.

به دسيسه مامون و با سم او به شهادت رسيد و پيكر مطهر او را در طوس در قبله قبه هاروني سراي حميد بن قحطبه طايي به خاك سپردند و امروز مرقد او مزار آشناي شيفتگان است.

گزيده اي از سخنان امام رضا عليه السلام

ده خصلت مسلمان

امام رضا عليه السلام مي فرمايد: عقل هيچ مسلماني به کمال نمي رسد مگر اينکه اين چند خصلت در او جمع باشد. نيکي اندک ديگران را زياد بشمرد، اما نيکي زياد خويش را دست کم گيرد.هر چه از او حاجت خواهند دلتنگ نشود.در طول زندگي اش از طلب دانش خسته و ملول نگردد.تهيدستي در راه خدا را به ثروتمندي ترجيح دهد.خوار شمرده شدن به خاطر اجراي احکام خدا از عزت نزد دشمن خدا در نظرش محبوب تر باشد.گمنامي را از شهرت و نام آوري بيشتر بخواهد.هيچ کس را نبيند جز آنکه گويد او از من بهتر و با تقواتر است.

نيرومند ترين افراد

امام رضا عليه السلام فرمود: آن کس که مي خواهد نيرومندترين مردم باشد بايد بر خدا توکل کند.از حد توکل پرسيدند که بالاترين درجه آن چيست؟

فرمود: اين است که جز خداوند از کسي نترسي.

به زندگي خود توسعه دهيد

امام رضا عليه السلام فرمود: مردي كه توانايي مالي دارد بهتر است به زندگي همسر و فرزندان خود توسعه دهد تا به علت خسّت و سختگيري او آرزوي مرگ وي را نكنند.» «آن كسي كه از نعمت مالي برخوردار است بايد اسباب رفاه خانواده خود را بيشتر فراهم كند.»

در هزينه و مخارج خانواده خود زياده روي و سخت گيري نكنيد

آن امام همام مي فرمايد: «بايد در رابطه با مصارف مالي و هزينه زندگي خود و خانواده خويش معتدل و ميانه رو باشي.» «بر مؤمن و مسلمان به ويژه سرپرست خانواده سزاوار است وقتي که تنگدست شد براي خانواده اش با حساب و درست پول خرج کند و هنگامي که غني گرديد اسباب رفاه و راحتي ايشان را به خوبي فراهم کند.»

در مخارج زندگي اسراف و تبذير نکنيد

امام رضا عليه السلام ميفرمايد:

«هر کس در منزل خود مشغول خوردن غذا مي شود، اگر مقداري از غذا در سفره ريخت و باقي ماند بايد آن را – اگر آلوده نشده بود – جمع کند.ولي هر کس در دشت و صحرا، غذا مي خورد اگر مقداري از غذا بر زمين بريزد و باقي بماند آن را برندارد بلکه بگذارد تا پرندگان و حيوانات دشت و صحرا از آن استفاده کنند.»

به فکر اصلاح و تربيت فرزندان خود باشيد

يکي از اسباب تربيت، محبت و احترام به فرزند است در اين باره امام رضا عليه السلام مي فرمايد: «بر شما لازم است با تمام کودکان خود با احترام و ادب رفتار کنيد.»

به فرزندان خود احسان و نيکي کنيد

امام رضا عليه السلام مي فرمايد: «به فرزندان خود نيکي کنيد و با آنان خوش رفتاري نماييد، زيرا فرزندانتان شما را روزي رسان خويش مي دانند.»

بخشش چه کم چه زياد

آنچه در راه خدا و براي رضايت و خشنودي پروردگار داده شود اگر چه کم باشد نزد خداوند بزرگ و زياد است. امام رضا عليه السلام در اين باره مي فرمايد: « در هزينه زندگي ميانه روي کن! به هنگام دارايي و نداري، و همچنين در احسان و نيکي کردن، چه کم باشد و چه زياد. به درستي که خداوند تبارک و تعالي بخشش پاره اي از يک دانه خرما را بزرگ مي دارد. به حدي که در روز قيامت آن را به اندازه کوه احد بزرگ جلوه مي دهد.»

هر روز صدقه بدهيد

حضرت رضا عليه السلام از پدران گرامي خود صلوات الله اجمعين نقل فرموده است: «بهترين و سودمندترين مال از اندوخته هاي انسان، صدقه دادن است» و مي فرمايد:

«صدقه بده اگر چه چيز اندکي باشد. زيرا هر چيز اندکي اگر در راه خدا با نيت صادقانه داده شود بزرگ و ارزشمند است.» «با دادن صدقه، رزق و روزي زياد از خداوند طلب کنيد.» «بيمارانتان را با صدقه درمان کنيد.» «هر کار نيکي يک نوع صدقه است و پاداش صدقه را دارد.» «کمک کردن به ضعيفان و محرومان از بهترين انواع صدقه است.»

براي پدر و مادر خود دعا کنيد و صدقه دهيد

درباره احسان و نيکي به پدر و مادر و شکر و سپاس گزاري از آنان، امام رضا عليه السلام فرمود: «احسان و نيکي به پدر و مادر واجب است. اگر چه مشرک باشند ولي – از نظر عقيده و ايمان – در راه معصيت و نافرماني پروردگار از آنان اطاعت و پيروي نکنيد.»

خانه خوب از لوازم سعادت زندگي است

از امام رضا عليه السلام پرسيدند: خوشبختي، لذت و خوشي زندگي در دنيا به چه چيزي است؟ حضرت فرمود: «به داشتن خانه بزرگ و وسيع و دوستان بسيار خوب».

پاسخ بدي نزديکان خود را به خدا واگذار کنيد

عذر خواهي برادر خود را در خطاهايي که او نسبت به تو انجام داده، بپذير و عيب هاي او را بپوشان و از او درگذر و بر تهمت و افترا زدن و بيان سخن ناحق و کلام بيهوده اشخاص بيخرد و مشکلات و سختي هاي روزگار صبر و شکيبايي داشته باش و از روي فضيلت و شخصيت خود از جواب دادن به جفا کاران دوري کن و پاسخ ايشان را به کسي که از آنها حساب مي کشد، واگذار نما.

و از سخنان آن حضرت است که فرمود:

«اي بندگان خدا ! بزرگان و پير مردان را گرامي بداريد و با خويشاوندان خود بپيونديد و بدانيد که هيچ رابطه خويشاوندي بهتر از خودداري از اذيت و آزار ايشان نمي باشد».

«با خويشاوندان خود رابطه داشته و به ايشان محبت و مهرباني کنيد اگر چه با يک جرعه آب باشد».

«بهترين صله رحم و رابطه خويشاوندي، اين است که به آنها اذيت و آزاري نرساني».

«خداوند تبارک و تعالي به تقوا و صله رحم امر کرده است، پس آن کس که با خويشاوندان خود رابطه نداشته باشد متقي و پرهيزکار نيست». «صله رحم، عمر انسان را زياد و مال انسان را فراوان و ايمان انسان را تقويت مي کند».

گناهان كوچك (صغيره‌) راههايي به گناهان بزرگ (كبيره‌)اند و هر كه به خاطر اندك از خدا بيم ندارد از او در بسيار نيز نترسد.

هرگاه بندگان گناهي نو مرتكب شوند كه پيش از اين مرتكب آن نمي‌شدند خداوند بلايي برايشان فرود مي آورد كه پيش از آن نمي‌شناختند.

يك دعاي بنده در نهان برابر هفتاد دعاي آشكار است .

آن كه نيكي خود را پنهان ‌مي کند كاري برابر هفتاد ثواب انجام داده، و آن كه بدي را آشكار كند، گرفتار نابودي است، و آن كه بدي را پوشيده دارد، آمرزيده است.

خداوند آزردن و نافرماني از پدر و مادر را حرام نموده چون در آن صورت توفيق اطاعت‌ خداوند عزّوجلّ را از دست مي دهند. بي احترامي به پدر و مادر، كفران نعمت و از بين رفتن سپاسگزاري و قدرداني است، و اينها خود باعث كاهش يافتن و سرانجام از بين رفتن نسل مي‌شود، زيرا در آزردن و نافرماني از والدين احترامي براي آنان باقي نمي‌ماند، حق آن دو شناخته نمي‌شود، پيوندهاي خويشاوندي قطع مي‌گردد، والدين به فرزند رغبتي پيدا نخواهند كرد و چون فرزند نيكي به آنها را ترك كرده پدر و مادر در تربيت او كوششي نخواهند كرد.

خداوند عزّوجلّ به سه چيز فرمان داده كه همراه با سه چيز ديگرند: به ‌نماز و زكات فرمان داده است‌، پس هر كه نماز گزارد و زكات ندهد، نمازش پذيرفته نشود، و به شكر خود و پدر مادر فرمان داده، پس هر كه سپاس پدر و مادر خويش نگزارد، سپاس خدا نگزارده است، و به تقواي خدا و پيوند با خويشان دستور داده است، پس هر كه با خويشان خود نپيوندد، تقواي خداوند عزّوجلّ پيشه نساخته است.

پنج چيز است كه اگر در كسي نباشد، نبايد به بهره‌اي از دنيا و آخرت اميدوار باشد: آن كه در تبار او استواري، و در سرشتش كرامت، و در اخلاقش صافي و خلوص، و در نفس او شرافت، و نسبت به پروردگارش بيمناكي در او ديده نشود.

دوستي با مردم نيمي از خرد است‌.

كسي كه براي تامين مخارج خانواده اش در طلب روزي خدا بر آيد پاداشش بيشتر از كسي است كه در راه خدا جهاد مي كند.

نادان ، دوستانش را به زحمت مي اندازد.

فقط دو گروه راه قناعت پيش مي گيرند : عبادت کنندگاني که در پي پاداش آخرت اند يا بزرگ منشاني که تحمل درخواست از مردمان پست را ندارند.

بر گرفته از:http://www.tebyan.net

http://www.ghorany.com

دانشکده اصول الدين