صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
برکات و اعمال ماه ربيع الاول

ماه محرم و صفر را پشت سر گذاشتيم با اندوه و اشک و ناله ،اشک ريختيم و دل تازه کرديم و با ياد عظمت آقا ابا عبدالله الحسين بزرگ شديم، از خزان غفلت به برکت اشک هاي محرم و صفر به بهار رسيديم و اکنون وقت آن است که در اين بهار به يمن رويش دوباريمان سجده شکر به جاي آوريم و اين بهار را قدر بدانيم و بندگي کنيم.

ماه "ربيع الاول" همانگونه كه از اسم آن پيداست بهار ماه ها مى باشد؛ به جهت اينكه آثار رحمت خداوند در آن هويداست . در اين ماه ذخاير بركات خداوند و نورهاى زيبايى او بر زمين فرود آمده است . زيرا ميلاد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) در اين ماه است و مى توان ادعا كرد از اول آفرينش ‍ زمين رحمتى مانند آن به خود نديده است .

چرا كه او داناترين مخلوقات خداوند و برترين آنها و سرورشان و نزديكترين آنها به خداوند و فرمانبردارترين آنها از او و محبوبترينشان نزد او مى باشد، اين روز نيز برتر از ساير روزهاست . و گويا روزى است كه كاملترين هديه ها، بزرگترين بخشش ها، شاملترين رحمتها، برترين بركتها، زيباترين نورها و مخفى ترين اسرار در آن پى ريزى شده است .

پس بر انسان مسلمان كه برترى رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) را قبول داشته و مراقب رفتار با مولايش مى باشد واجب است در اين ماه به شکرانه ارزاني شدن آن نعمت بزرگ به عبادتي از سر شور و اشتياق بپردازد، گرچه عبادات شبانه روزي عالميان هرگز در خور چنين نعمتي نخواهد بود اما "آنچه سعي است ما در طلبش بنماييم".

مهمترين اعمال اين ماه

شب اوّل:

اين شب به نام «ليلة المبيت» مزين است، در اين شب يک حادثه مهمّ تاريخى واقع شد و آن اين که در سال سيزدهم بعثت، رسول خدا (صلى الله عليه وآله) از مکّه به قصد هجرت به سوى مدينه، از شهر خارج شد و در «غار ثور» پنهان گرديد و امير مۆمنان على (عليه السلام) براى اغفال دشمنان، فداکارانه در بستر رسول خدا (صلى الله عليه وآله) خوابيد.

آيه شريفه «وَ مِنَ النّاسِ مَنْ يشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللّهِ وَ اللّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبادِ ؛ بعضى از مردمِ (با ايمان و فداکار) جان خود را در برابر خشنودى خدا مى فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است»(1) در حقّ آن حضرت نازل شد.(2(

سال هجرت رسول خدا (صلى الله عليه وآله) مبدأ تاريخ مسلمانان است و تحوّلى عظيم در جهان اسلام روى داد.

1- روزه گرفتن به شكرانه سلامتي پيامبر اعظم و اميرمۆمنان از گزند كفار و مشركان در اول ربيع‏الاول.

2- خواندن زيارت پيامبر (صلي الله عليه و آله) و علي (عليه السلام) در اين روز.

روز هشتم:

در روز هشتم ربيع الأوّل، سال 206، شهادت امام حسن عسکرى(عليه السلام) طبق روايتى واقع شده است و از همان روز، امامت حضرت صاحب الزّمان، حجّة بن الحسن ـ عجّل الله تعالى فرجه الشريف ـ آغاز گرديد.(3)

در اين روز شايسته است زيارت امام حسن عسکري عليه السلام خوانده شود.

روز دهم :

روز ازدواج رسول خدا (صلى الله عليه وآله) با حضرت خديجه کبرى (عليها السلام) است در حالى که رسول خدا (صلى الله عليه وآله) 25 ساله بود و حضرت خديجه (عليها السلام)40 ساله. به همين مناسبت روزه اين روز به عنوان شکرگزارى مستحب شمرده شده است.(4)

روز دوازدهم:

اين روز مطابق نظر مرحوم شيخ کلينى و مسعودى و همچنين مشهور ميان اهل سنّت، روز ولادت با سعادت نبىّ مکرّم اسلام (صلى الله عليه وآله) است.(5(

همچنين در اين روز، رسول خدا (صلى الله عليه وآله) بعد از 12 روز که مسير راه ميان مکّه و مدينه را پيمود وارد مدينه گرديد.(6) و نيز روز انقراض دولت بنى مروان در سال 132 است.(7(

اعمال مستحب در اين روز به شكرانه انقراض دولت اموي دو مورد است:

1- روزه گرفتن.

2- دو ركعت نماز مستحبي كه در ركعت اول بعد از حمد، سه بار سوره كافرون و در ركعت دوم بعد از حمد سه بار سوره توحيد خوانده مي‏شود.

روز چهاردهم:

در سال 64 در چنين روزى، يزيد بن معاويه به هلاکت رسيد.(8(

وى پس از سه سال و نُه ماه خلافت که همراه با جنايات عظيمى بود - که مهمترين آن واقعه کربلا و شهادت ابى عبداللّه الحسين (عليه السلام) و يارانش مى باشد - در سنّ سى و هفت سالگى در منطقه «حوران» زندگى ننگينش به پايان رسيد جنازه اش را در دمشق دفن کردند ولى اکنون اثرى از او نيست.(9(

شب هفدهم:

طبق روايات مشهور شيعه، شب ولادت حضرت خاتم الانبيا، رسول معظّم اسلام (صلى الله عليه وآله) است و شب بسيار مبارکى است.(10(

1) غسل به نيت روز هفدهم ربيع الاوّل. (فلاح السائل، صفحه 61)

2) روزه: كه براى آن فضيلت بسيار نقل شده است، از جمله در رواياتى از ائمّه معصومين (عليهم السلام) آمده است: كسى كه روز هفده ربيع را روزه بدارد، خداوند براى او ثواب روزه يكسال را مقرّر مى فرمايد. (اقبال، صفحه 603 )

3) دادن صدقه، احسان نمودن و خوشحال كردن مۆمنان و به زيارت مشاهد مشرّفه رفتن.(همان مدرک (

4) زيارت رسول خدا (صلى الله عليه وآله) از دور و نزديک در روايتى از آن حضرت آمده است: هر كس بعد از وفات من، قبرم را زيارت كند مانند كسى است كه به هنگام حياتم به سوى من هجرت كرده باشد، اگر نمى توانيد مرا از نزديك زيارت كنيد، از همان راه دور به سوى من سلام بفرستيد (كه به من مى رسد).(همان ص 604(

5) زيارت امير مۆمنان، على (عليه السلام) نيز در اين روز مستحب است با همان زيارتى كه امام صادق (عليه السلام) در چنين روزى كنار ضريح شريف آن حضرت (عليه السلام) وى را زيارت كرد.(همان مدرک، صفحه 608 ) (اين زيارت در بخش زيارات، مفاتيح آمده است(.

6) تكريم، تعظيم و بزرگداشت اين روز بسيار بجاست، مرحوم «سيد بن طاووس»، در اقبال، در تكريم و تعظيم اين روز به خاطر ولادت شخص اوّل عالم امكان و سرور همه ممكنات حضرت نبىّ اكرم (صلى الله عليه وآله) سفارش بسيار كرده است.

بنابراين، سزاوار است مسلمين با برپايى جشن ها و تشكيل جلسات، هرچه بيشتر با شخصيت نبىّ مكرّم اسلام (صلى الله عليه وآله)، سيره و تاريخ زندگى او آشنا شوند و از آن، براى ساختن جامعه اى اسلامى و محمّدى بهره كامل گيرند.

همچنين يکسال قبل از هجرت رسول خدا (صلى الله عليه وآله)، در چنين شبى معراج آن حضرت صورت گرفت.(11)

روز هفدهم:

همان گونه که گفتيم مشهور ميان علماى اماميه آن است که روز هفدهم ربيع الأوّل، روز ولادت با سعادت رسول خدا حضرت محمّد بن عبداللّه (صلى الله عليه وآله) است و معروف آن است که ولادتش در مکّه معظّمه، واقع شده است، و زمان ولادتش هنگام طلوع فجر، روز جمعه، سنه عام الفيل بوده است.(12) (عام الفيل سالى است که ابرهه با لشکرش که بر فيل سوار بودند به قصد تخريب کعبه آمد، ولى همگى نابود شدند(.

همچنين در چنين روزى در سال 83 هجرى قمرى، ولادت امام صادق (عليه السلام) واقع شده است و از اين جهت نيز بر اهمّيت اين روز افزوده شده است.(13)

ماه ربيع الأوّل گرچه آغاز آن آميخته با خاطره غم انگيز و اندوهبار شهادت امام حسن عسکرى (عليه السلام) است، ولى از آن جا که ميلاد مبارک حضرت ختمى مرتبت رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه وآله) مطابق روايت معروف، در هفدهم اين ماه و طبق روايت غيرمعروف، در دوازدهم آن واقع شده و ميلاد حضرت صادق (عليه السلام) نيز در هفدهم اين ماه است، ماه شادى و جشن و سرور است.

از آن جا که هجرت پيامبر اکرم (صلى الله عليه وآله) که سرچشمه دگرگونىِ عميق در جهانِ اسلام و عزّت و شوکت مسلمين شد، و همچنين داستان «ليلة المبيت» در اين ماه واقع گرديده، و آغاز امامت پربرکت حضرت بقية اللّه (ارواحنا فداه) همزمان با شهادتِ پدر بزرگوارش نيز مى باشد در مجموع از ماههاى بسيار پربرکت و پرخاطره است، که سزاوار است، همه علاقه مندان مکتب اهل بيت (عليهم السلام) آن را ارج نهند و گرامى بدارند.

پي نوشت ها :

1. سوره بقره، آيه 207.

2. اقبال الاعمال، صفحه 592 و تفسير نمونه، جلد 2، صفحه 78.

3. کافى، جلد 1، صفحه 503.

4. اقبال، صفحه 599.

5. زاد المعاد، صفحه 412.

6. اقبال، صفحه 599 و کامل ابن اثير، جلد 2، صفحه 7 (حوادث سال اوّل هجرت).

7. مصباح المتهجّد، صفحه 791.

8. اقبال، صفحه 601 (سيد بن طاووس، در همين کتاب از شيخ مفيد، استحباب روزه در اين روز را به خاطر هلاکت يزيد نقل کرده است).

9. تتمة المنتهى، صفحه 64.

10. مصباح المتهجّد، صفحه 791 و اقبال، صفحه 603.

11. اقبال، صفحه 601.

12. مصباح المتهجّد، صفحه 791 و اقبال، صفحه 603.

13. بحارالانوار، جلد 47، صفحه 1، حديث 2.

منابع: کتاب ارزنده المراقبات مرحوم آيت الله حاج ميرزا جواد ملكى تبريزى (ره(

makaremshirazi.org

pajoohe.com

tebyan.net

 

دانشکده اصول الدين