صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
جمادي الاول

ماه جمادي الاول (يا ماه جمادي الاولي) پنجمين ماه از ماههاي قمري است. دليل نام اين ماه و جمادي الثاني اين است که چون در هنگام نامگذاري ماه‌هاي عربي، اين دو ماه در فصل سرما و يخبندان قرار گرفتند «جمادي» (يعني انجماد و يخبندان) نام گرفتند.

حوادث زيادي در اين ماه روي داده است که مهمترين آنها جنگ جمل بود که در سال 36 قمري بين حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام و عايشه و طلحه و زبير رخ داد که در نهايت به شکست سپاه جمل منتهي گشت.

حادثه عظيم ديگر شهادت بانوي اسلام حضرت زهرا عليهاسلام است که بنا بر روايتي در سال 11 قمري روي داد.

از ديگر رويدادهاي اين ماه مي‌توان به سوزاندن محمد بن ابي بکر، استاندار علوي مصر، توسط دژخيمان معاويه اشاره کرد که در سال 38 قمري اتفاق افتاد.

وقايع

روز پنجم ماه جمادي الاول:

1.ولادت حضرت زينب سلام الله عليه

ولادت با سعادت حضرت زينب سلام الله عليها در مدينه طيبه در سال پنجم يا ششم هجري در اين روز واقع شده است(1). اقوال ديگر در ولادت آن حضرت(2)عبارت است از 5 جمادي الاولي سال 6 هجري, ماه رمضان سال 6 هجري, دهه آخر ربيع الثاني در سال 5 يا 6 يا 7 هجري

پدر بزرگوار آن حضرت اميرالمومنين عليه السلام و مادر گرامي اش حضرت صديقه طاهره سلام الله عليها است. همسر آن حضرت جناب عبدالله بن جعفر بن ابي طالب عليهم السلام و فرزندان آن حضرت علي, عون, عباس, محمد و ام کلثوم هستندکه عون و محمد در کربلا شهيد شدند.

کنيه آن مخدره ام کلثوم, ام عبدالله و ام حسن است,و ولي کنيه هاي خاص حضرت ام المصائب, ام الرزايا و ام النوائب است.

القاب آن مخدره بسيار است, و از آن جمله: عقيله بني هاشم, عقيله الطالبيين, صديقه صغري _ اشاره به مادرش که صديقه کبري و پدرش که صديق اکبر است _, عصمت صغري, وليه الله, الراضيه بالقدر و القضا, صابره البلوي من غير جزع و لا شکوي, امينه الله, عالمه غير معلمه,فهمه غير مفهمه, محبوبه المصطفي صلي الله عليه و آله , ثانيه الزهراء سلام الله عليها, الشريفه.(3)

از نسل علي فرزند حضرت زينب سلام الله عليها که معروف به زينبي است فرزندان زيادي به دنيا آمده اند, که سيوطي رساله زينبيه را درباره آنها تاُليف کرده است.(4)

ماجراي ولادت حضرت

هنگام ولادت آن حضرت, پيامبر صلي الله عليه و آله در سفر بودند. اميرالمومنين عليه السلام براي نامگذاري اين مولود فرمودند:" بر پيامبر صلي الله عليه و آله سبقت نميگيرم ". تا آن که حضرت آمدندو منتظر وحي شدند. جبرئيل نازل شد و عرض کرد: خداوند سلام ميرساند و مي فرمايد: اين دختر را زينب نام بگذار, چه اين که اين نام را در لوح محفوظ نوشته ايم.

پيامبر صلي الله عليه و آله حضرت زينب سلام الله عليها را طلب کرده بوسيدندو فرمودند:وصيت ميکنم به حاضرين و غائبين که اين دختر را به خاطر من پاس بداريد که همانا وي به خديجه کبري سلام الله عليها مانند است. سکينه و وقار آن حضرت را به خديجه کبري سلام الله عليها و عصمت و حيائش را به فاطمه زهرا سلام الله عليها و فصات و بلاغتش را به علي مرتضي عليه السلام و حلم و بردباريش را به حسن مجتبي عليه السلام و شجاعت و قوت قلبش را به حضرت سيدالشهدا عليه السلام همانند نموده اند.

ابن حجر در اصابه و ابن اثير در اسدالغابه در حالات آن حضرت نوشتهاند: در مجلس يزيد لعنت الله عليه حضرت زينب سلام الله عليها کلماتي فرمودند که دلالت بر قوت قلب آن حضرت دارد.آن حضرت در کرم و بصيرت و حلم مشهور خاندان بني هاشم و عرب بوده, و بين جمال و جلال,سيرت و صورت و اخلاق و فضيلت جمع کرد. شبها در عبادت بود و روزها روزه و او به اهل تقوي معروف بود.(5)

1.عقيله بني هاشم سلام الله عليها: ص 5. زينب الکبري سلام الله عليها: ص 17. منتخب التواريخ: ص 94_95.رياحين الشريعه: ج 3 ص 33

2.رياحين الشريعه: ج 3 ص 33

3.رياحين الشريعه: ج 3 ص 48

4.منتخب التواريخ: ص 113. تاريخ الخميس: ج 2 ص 317. تذکره الخواص: ص 4

5.مجله الاسلام: شماره 27, محمد غالب شافعي

روز ششم ماه جمادي الاولي:

1.جنگ موته

در سال هفتم هجرت در چنين روزي جنگ موته به وقوع پيوست. تعداد مسلمين در اين جنگ سه هزار نفر و تعداد کفار صد هزار نفر بود.

اين جنگ از آنجا آغاز شد که حارث بن امير ازدي که حامل نامه اي از پيامبر صلي الله عليه و آله به قيصر روم بود , در زمين هاي موته به دستور شرحبيل بن عمرو سردار لشگر روم دستگير شد دستهاي او را بستند و گردنش را زدند. پيامبر صلي الله عليه و اله از شنيدن اين خبر بسيار ناراحت شدند و لشگري به موته روانه نمودند.

در اين جنگ پيامبر صلي الله عليه و آله و اميرالمومنين عليه السلام حضور نداشتند و آن حضرت سه امير به ترتيب بر لشگر قرار دادند و فرمودند: هر يک شهيد شدند ديگري امير لشگر باشد. جعفر بن ابي طالب, زيد بن حارثه, عبدالله بن رواحه.

شهادت سه فرمانده

هر سه اين بزرگواران شهيد شدند. اول جناب جعفر به ميدان آمد و بعد از مبارزه دليرانه اي دو دست آن حضرت را قطع کردند, و با اين که جراحت هاي زيادي بر بدن جناب جعفر وارد شده بود, اما به واسطه هيبت و شجاعتهاي آن حضرت در ميدان, کسي جراُت جدا کردن سر آن حضرت را نميکرد. لذا دشمن دفعه ً حمله کردو بدن آن حضرت را با نيزه از زمين بلند کردند. در همان لحظه پيامبر صلي الله عليه و آله در مدينه بر فراز منبر تشريف داشتند و ماجرا را براي مردم بيان فرمودند.ناگهان صورت مبارک را به طرف آسمان بلند کردند و در حق جعفر دعا فرمودند. خداوند دو بال به آن بزرگوار عنايت فرمود که با ملائکه در بهشت پرواز کند.

پس از شهادت هر سه امير تعيين شده از طرف پيامبر صلي الله عليه و آله, را در يک قبر دفن کردند. از خبر شهادت جناب جعفر, پيامبر صلي الله عليه و آله بسيار گريستند و دستور دادند تا سه روز غذا به منزل جعفر ببرند.

سوابق جعفر

اولين کسي که بعد از علي عليه السلام به امر جناب ابوطالب عليه السلام پشت سر پيامبر صلي الله عليه و آله نماز خواند, جناب جعفر بود. او از برادرش اميرالمومنين عليه السلام ده سال بزرگتر بود

در حبشه هنگاميکه که عمروعاص و ديگران قصد داشتند نجاشي را راضي کنند که جعفر و همراهانش را تحويل دهد, او اياتي از کتاب الهي تلاوت نمود که نجاشي و اطرافيانش گريستند.عمروعاص چندين بار خواست جعفر و مسلمانان را نزد نجاشي افرادي نادرست جلوه دهد ولي نتبجه برعکس شد و احترام آنها نيز نزد نجاشي بيشتر شد, مخصوصا زماني که آيات در رابطه با حضرت عيسي عليه السلام قرائت شد.

آخرالامر عمروعاص غايي مسموم تهيه کرد براي جعفر فرستاد که آن حضرت را شهيد کند ولي گربه اي آمد و از آن غذا مختصري خورد و بقيه غذا ريخت و آن گربه هم مرد و توطئه عمروعاص فاش شد.

در روز فتح خيبر جعفر به همراه همسرش و ديگر مسلمانان به مدينه آمدند, و پيامبر صلي الله عليه و آله از آمدن آنان بسيار خوشحال شدند و فرمودند: نميدانم به کدام خوشحالتر باشم: به فتح خيبر يا به آمدن جعفر؟!(1)

1.منتخب التواريخ: ص 57_58. سيري در شرح ابن ابي الحديد: ج 2 ص 410-414. وقايع الشهور: ص 94

روز دهم ماه جمادي الاولي:

1.جنگ جمل

در سال 36 هجري در چنين روزي جنگ جمل اتفاق افتاد(1) و بصره فتح شد و نزول نصر از خداوند کريم بر اميرالمومنين عليه السلام واقع شد(2). کفعمي رحمه الله 15 اين ماه را روز جنگ جمل ميداند.(3)

ابتداي اين وافعه از آنجا شروع شد که بعد از بيعت مردم با اميرالمومنين عليه السلام طلحه و زبير به بهانه عمره از مدينه خارج شدند و به عايشه پيوستند. عبدالله بن عامر که قبلا عامل عثمان در بصره بود و از طرف اميرالمومنين عليه السلام عزل شده بود, به مکه آمد و شتري که دويست دينار خريده بود براي عايشه آورد و به طرف بصره حرکت کردند تا به اين شهر رسيدند.پس از ورود به خانه عثمان بن حنيف عامل اميرالمومنين عليه السلام ريختند و او را اسير کردند و بسيار کتک زدند.

اميرالمومنين عليه السلام براي مقابله با آنان به طرف بصره حرکت فرمودند. در اين جنگ همراه اميرالمومنين عليه السلام امام حسن و امام حسين عليهما السلام و همچنين محمد بن حنيفه و عبدالله بن جعفر و اولاد عقيل و عده اي از جوانان بني هاشم همراه با عمار و ابوايوب انصاري و عده اي از مهاجر و انصار بودند. 80 نفر از اصحاب بدر, 250 نفر از کساني که با پيامبر صلي الله عليه و آله در بيعت شجره شرکت کرده بودند و 1500 نفر از ساير اصحاب پيامبر صلي الله عليه و آله شرکت کردند.(4)

مسلم مشاجعي را همراه با قرآني فرستادند که بصريان را به حکم قرآن بخواند ولي آنان مسلم را هدف تير ساختند و شهيد کردند. بعد از موعظه هاي عمار و فرمايشات اميرالمومنين عليه السلام در دهم جمادي الاولي جنگي را که عايشه شروع کرده بود ادامه دادند و اميرالمومنين عليه السلام در مقام مقابله با آنان برآمدند. در اين جنگ از لشگر اميرالمومنين عليه السلام که بيست هزار مرد جنگي بودند پنج هزار نفر شهيد شدند.(5)

آخرالامر که پيروزي نصيب لشگر اميرالمومنين عليه السلام شد حضرت کنار هودج عايشه آمدند و فرمودند: اي حميرا! پيامبر تو را امر کرده بود که به جنگ من بيرون آيي؟ آيا تو را امر نفرمود که در خانه خود بنشيني و بيرون نيايي؟ بخدا سوگند, انصاف ندادند آنانکه زنهاي خود را پشت پرده پنهان داشتند و تو را بيرون آوردند. محمد بن ابي بکر خواهرش را از هودج بيرون کشيد.اميرالمومنين عليه السلام دستور داد او را به خانه صفيه دختر حارث بن ابي طلحه ببرندو بعد او را به مکه و از مکه به مدينه فرستاد. در اين جنگ زيد بن صوحان که از بزرگان لشگر و شيعيان اميرالمومنين عليه السلام شهيد شد و آن حضرت بالاي سرش آمده فرمودند: اي زيد, خدا رحمتت کند که تعلقات دنيوي تو اندک بود, و امداد تو در دين بسيار بود.

2.تحويل پيراهن امام حسين عليه السلام به حضرت زينب سلام الله عليه

در اين روز حضرت زهرا سلام الله عليها پيراهن ابراهيم خليل الرحمن عليه السلام را به زينب کبري سلام الله عليها دادند و فرمودند: هنگامي که برادرت حسين عليه السلام اين پيراهن را از تو خواست بدان که ساعتي بيش مهمان تو نيست, و سپس به بدترين حالات به دست اولاد زنا کشته ميشود. اين رنامه سه روز قبل از شهادت حضرت زهرا سلام الله عليها بود.(6)

1.تتمة المنتهي ص 17-22. فيض العلام: ص 239

2.مسارالشيعه: ص 31. بحارالانوار: ج 97 ص 384. مصباح کفعمي: ج 2 ص 597. العددالقويه: ص 53. مصباح المهتجد: ص 733

3.مصباح کفعمي: ج 2 ص 597

4.بحارالانوار: ج 32 ص 183

5.بحارالانوار: ج 32 ص 174, 196, 211. منتخب التواريخ: ص 159_161. تعداد شهداي لشگر اميرالمومنين عليه السلام را هزار و هفتاد نفر و نيز هزار و هفتصد نفر و به قولي چهار هزار نفر هم گفته اند

6.وقايع الشهور: ص 95

روز سيزدهم ماه جمادي الاولي:

1.شهادت حضرت زهرا سلام الله عليه

شهادت مظلومانه و جانگداز حضرت ام الائمه النجباء صديقه کبري فاطمه زهرا سلام الله عليها در مدينه 75 روز پس از رحلت پيامبر صلي الله عليه و آله واقع شده است(1). اقوال ديگر درباره شهادت حضرت در سوم جمادي الثانيه خواهد آمد.

در شب چهاردهم اميرالمومنين عليه السلام به همراه جمعي قليل از گلهاي سرسبد اصحاب بدن مطهر صديقه کبري سلام الله عليها را به خاک سپردند.

به سند صحيح از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است که حضرت فاطمه سلام الله عليها 75 روز بعد از پيامبر صلي الله عليه و آله زنده بودند. بنا بر مشهور که وفات آن حضرت در28 صفر باشد, شهادت حضرت صديقه سلام الله عليها در 13 يا 14 يا 15 جمادي الاولي ميشود در اين سه روز زيارت ان حضرت مناسب است.(2)

1.وقايع الشهور: ص 95

2.فيض العلام: ص 248

روز بيست و هفتم ماه جمادي الاولي:

1.وفات جناب عبدالمطلب عليه السلام(1)

در هشتمين سال ولادت پيامبر صلي الله عليه و آله حضرت عبدالمطلب از دنيا رفت(2).لازم به ذکر است که بنا بر فرمايش علامه مجلسي در مرآه العقول, 8 سال و 2 ماه و 10 روز از سن مبارک رسول الله صلي الله عليه و آله9 گذشته بود که عبدالمطلب عليه السلام از دنيا رفت, اگر سال قمري باشد روز رحلت 27 جمادي الاولي است و اگر مراد سال شمسي باشد تقريبا 27شعبان ميشود(3). قول ديگر در وفات آن حضرت روز دهم ربيع الاول است.

1.العدد القويه: ص 127

2.مصباح المهتجد: ص 5. منتخب التواريخ: ص 5. قلائدالنحور: ج ربيع الاول ص 67

3.منتخب التواريخ: ص 43

روز بيست و نهم ماه جمادي الاولي :

1.وفات محمد بن عثمان عمري

وفات دومين نائب خاص امام عصر صلوات الله عليه, جناب ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعيد عمري رحمه الله در چنين روزي واقع شده است.(1)

1.غيبت شيخ طوسي: ص 364. وقايع الايام: ج شعبان ص 345. مستدرک سفينه البحار: ج 5 ص 231

دانشکده اصول الدين