صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
فضيلت ماه هاي رجب، شعبان و رمضان در بيان آيت‌الله جوادي آملي

آنچه در پي مي آيد مشروح سخنان آيت‌الله جوادي آملي درپايان درس فقه ايشان در باره فضيلت ماه هاي رجب، شعبان و رمضان است.با هم مي خوانيم:

مستحضريد که براي ماه رجب دستورهاي فراواني دارند اين ماه رجب و شعبان براي آن است که انسان در مسئله ضيافت پروردگار جزء مهمان‌هاي خوانده شده ذات اقدس الهي باشد که ضيف خود را در نهايت اکرام پذيرايي مي‌کند. اين دعاها براي آن است که «مضايفه» باشد نه تنها ضيف يک‌جانبه؛ ضيف يک‌جانبه اين است که انسان به وسيله حج يا عمره و مانند آن به سرزمين وحي مي‌رود آنجا که رفت، جزء ضيوف الرحمان است يا بدون مقدمات ماه رجب و شعبان وارد ماه مبارک رمضان مي‌شود جزء ضيوف الرحمان است در ماه مبارک رمضان از لحاظ زمان مهمان خدا است در سرزمين وحي از نظر مکان مهمان خدا است اما به ما گفتند که شما هم مهماني بدهيد مضايفه بهتر از ضيف يک‌جانبه است؛ شما هم خدا را مهمان کنيد! خوب، مستحضريد که وقتي مي‌گويند شما خدا را مهمان کنيد ما در فصل سوم سخن خواهيم گفت نه در فصل اول نه در فصل دوم فصل اول منطقه ممنوعه است،فصل دوم منطقه ممنوعه است که کسي به آنجا راه ندارد. فصل اول هويت مطلقه ذات اقدس الهي است که کسي به مقام ذات راه ندارد نه مهمان او مي‌شود نه او مهمان کسي است. فصل دوم که اکتناه صفات ذاتي است که عين ذات است آنجا هم نه مهمان کسي مي‌شود نه کسي مهمان او مي‌شود. فصل سوم مقام وجه الله است و فيض الله است که تمام بحثهاي عرفاني در همين فصل سوم است؛ فيض خدا، رحمت مطلقه خدا، وجه الله و امثال ذلک. خوب، ما با وجه الله کار داريم؛ حالا چون وجه الله فيض خدا در حوزه امکان هست هم ما مي‌توانيم مهمان او باشيم که البته وجه الله به الله متکي است و هم وجه الله مهمان ما باشد اين مضايفه برکات فراواني دارد.

بيان نوراني امام سجاد (سلام الله عليه) هم در صحيفه اين است که او «دان في علوّه و عال في دنوّه» او در عين حال که در ربّ العرش است؛ “اسْتَوي عَلَي الْعَرْشِ الرَّحْمنُ” بر او صادق است؛ “هو مَعَکُمْ أَينَ ما کُنْتُمْ” هم هست در عين حال که عالي است داني است در عين حال که داني است عالي است بلاتجافي خوب، ما مهمان خدا باشيم طبق اين رواياتي که در حال حج عمره يا در حال ماه مبارک رمضان حاجيان و معتمران يا صائمان را جزء ضيوف الرحمان مي‌دانند درست است.

اما خدا مهمان ما باشد يعني چه؟ ما چه داريم که او را مهمان کنيم يک، و چه‌وقت او مهمان ما مي‌شود دو، اين را در حديث قدسي که آمده است: «انا عند المنکسرة قلوبهم»؛ يعني خداي سبحان مهمان دل‌هاي شکسته است و آن انکسار را آن فقر را آن خضوع را آن خشوع را آن بندگي خالص را خدا مي‌پذيرد اين «انا عند المنکسرة قلوبهم» جزء مصاديق مهمان شدن خدا نسبت به دلها است و آن “وَ هُوَ مَعَکُمْ أَينَ ما کُنْتُمْ” که در سوره مبارکه «حديد» است مال همه است خدا با همه است به وجود مبارک موسي و هارون (سلام الله عليهما) فرمود: شما برويد با فرعون سخن کنيد «إِنَّني مَعَکُما أَسْمَعُ وَ أَري» من با موسي هستم هم با هارون هستم هم با فرعون، ببينيد «إِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصادِ» اين است ديگر آنجا هستند تا او را بگيرند پس خدا با همه هست «وَ هُوَ مَعَکُمْ أَينَ ما کُنْتُمْ». اما اينکه فرمود «انا عند المنکسرة قلوبهم» به وصف رحيميت است به وصف عفو بدن است به وصف ستار و غفار بودن است به وصف رئوف و عطوف بودن است با اين وصف مهمان آدم مي‌شود.

اين دعاهاي ماه رجب و شعبان براي آن است که انسان را هم شايسته کند که مهمان خدا بشود هم شايسته کند که مهماندار خدا بشود در اين معامله سود کلاً مال انسان است چون گاهي خداي سبحان مبايعه مي‌کند خريد و فروش مي‌کند با انسان گفت‌وگو دارد چه اينکه در مناجات شعبانيه همين است. * بخش وسيعي از دعاهاي ماه مبارک رمضان مال وجود مبارک امام باقر(ع) هست بخش وسيعي از دعاهاي ماه مبارک رمضان مال وجود مبارک امام باقر عليه السّلام هست، در دعاهاي سحر اين: «اللّهم انّي اسئلک من بهائک» از وجود مبارک امام باقر عليه السّلام است ؛آن دعاي نوراني ابوحمزه ثمالي از وجود مبارک امام سجاد (سلام الله عليه) است. اما در ماه پربرکت رجب که اين ماه رجب زمينه است که انسان وارد شهر النبوة بشود که شهر رسول خدا (صلّي الله عليه و آله و سلّم) که محفوف به رحمت است.

و اين دو ماه زمينه براي ضيف الرحمان شدن صائم هست که وارد ماه مبارک رمضان بشود. بخشي از آن دعاها از وجود مبارک امام صادق (سلام الله عليه) است. شما در صحيفه‌ صادقيه اين بيان نوراني امام صادق (سلام الله عليه) را مي‌بينيد اين دعاي: «يا من ارجوه لکلّ خير» اين از وجود مبارک امام صادق (سلام الله عليه) است و ظاهر اين دعا اين است که از همان اول حضرت دست مبارک را روي چانه شريف گذاشتند اين مربوط به لحيه نيست اين انسان وقتي مضطر شد دست به چانه مي‌زند که حالت اضطراب است از همان اول دست به چانه گذاشتند و اين دست را حرکت دادند که حالت نگراني و اضطراب و پريشاني و امثال ذلک باشد نه اينکه وقتي به آن جمله آخر رسيدند: “يا ذاالجلال و الاکرام” دست را گذاشته باشند. اين دعا را ملاحظه مي‌فرماييد در صحيفه ‌صادقيه (سلام الله عليه) آن دعا اين است که حضرت «في کلّ يوم من رجب صباحاً و مساءً و في اعقاب الصلوات» ماه رجب پس اين دعا در هرشب در هرروز در هميشه حالات ماه مبارک رجب هست و در تعقيبات نمازهاي پنج‌گانه اين جمله‌هاي معروف: «يا من ارجوه لکلّ خير، و امن سخطه عند کلّ شرّ» در اينجا دارد که «ثم مدّ ابوعبدالله (عليه السّلام) يده اليسري فقبض علي لحيته». خوب، اين دعا را زن‌ها هم مي‌توانند بخوانند با اينکه سخن از لحيه نيست عمده چانه است که انسان وقتي مضطر شد در تعبيرات عرفي ما هم همين است مي‌خواهيم عذرخواهي کنيم دست به چانه مي‌زنيم مي‌گوييم: ما را ببخش! نه اينکه سخن از محاسن باشد لذا جوان هم مي‌تواند بخواند، زن هم مي‌تواند بخواند: «و دعا بهذا الدعاء و هو يلوذ بسبابته اليمني ثم قال بعد ذلک يا ذاالجلال و الاکرام يا ذاالنعماء و الجود يا ذاالمنّ و الطول حرّم شيبتي علي النار» يعني اين دعاي: “يا من ارجوه” را حضرت از همان اول دست به چانه شريفشان گذاشتند و اين دست سبابه دست راست را حرکت مي‌دادند اين دعا را خواندند تا به “يا ذاالجلال و الاکرام” رسيدند که کمي اضافه کردند نه اينکه اين حالت مربوط به خصوص آن جايي باشد که “يا ذاالجلال و الاکرام” مطرح است. خوب، اين دعا و امثال اين دعا براي آن است که انسان را جزء ضيوف الرحمان بکند وقتي مهمان خداي سبحان شد او غير از نعمت‌هاي خاصه‌اي که عطا مي‌کند يک چيزي که صاحب بقا باشد عطا مي‌کند چون: «وَ ما عِنْدَ اللّهِ خَيرٌ» يک چيزي مي‌دهد که خير باشد اين خير از بين رفتني نيست و نگهدار و نگهبان آدم است. * دنيا جز وسوسه و دسيسه و لهو و لعب و غوغا چيز ديگر نيست دنيا جز وسوسه و دسيسه و لهو و لعب و غوغا چيز ديگر نيست. اگر کسي بخواهد در اين دنيا آرام باشد بايد به وسيله همين برکات آرام باشد و اين برکات انسان را آرام مي‌کند.

در بعضي از روايات دارد که اين مردان الهي که در دنيا هستند گويا اصلاً اهل دنيا نيستند، چرا؟ براي اينکه در سوره مبارکه «حشر» اينها طرزي زندگي مي‌کنند که بهشتي‌ها زندگي مي‌کنند، بهشتي‌ها چطور زندگي مي‌کنند؟ در قرآن دارد درباره بهشتي‌ها: «وَ نَزَعْنا ما في صُدُورِهِمْ مِنْ غِلِّ» بهشتي‌ها نه بي‌راهه مي‌روند نه راه کسي را مي‌بندند، راحت راحت‌اند، اين اوصاف بهشتي‌ها است که خداوند درباره بهشتي‌ها فرمود: «وَ نَزَعْنا ما في صُدُورِهِمْ مِنْ غِلِّ». مردان الهي برابر آيات سوره مبارکه حشر همين را از خدا مي‌خواهند، مي‌گويند: «لاتَجْعَلْ في قُلُوبِنا غِلّاً لِلَّذينَ آمَنُوا رَبَّنا» آدم کينه کسي را ندارد وقتي کينه کسي را نداشت راحت راحت زندگي مي‌کند. بالأخره يک کسي بي‌راهه مي‌رود آدم او را به خداي خودش واگذار مي‌کند آن‌وقت چه جايي است که ما اين غده را اينجا جا بدهيم بله فلان کس آدم بدي است بسيار خوب، بد است اما کينه آنها را به عنوان تبرّي آدم دارد در صورتي که کافر باشند اين تبرّي آسيبي به آدم نمي‌رساند اما کينه برادر مسلمان يک غده است. در دعاهايي که مؤمنان برابر آيات سوره «حشر» دارند به خدا عرض مي‌کنند که: پروردگارا «لاتَجْعَلْ في قُلُوبِنا غِلّاً لِلَّذينَ آمَنُوا رَبَّنا» راحت راحت زندگي مي‌کنند حالا جامعه مي‌شود جامعه متحد، خير يکديگر را بخواهند، دعا نسبت به يکديگر بکنند، اگر کسي مشکلي داشت اين با دعا مشکل را حل مي‌کند نه با کينه هم مشکل خودش را اضافه کند هم مشکل او را. چنين جامعه‌اي مي‌شود جامعه امام زمان، چنين جامعه‌اي مي‌شود جامعه علوي، چنين جامعه عقلاني مي‌شود. جامعه منتظر در روايات هست که وقتي حضرت (سلام الله عليه) ظهور مي‌کند عقل مردم کامل مي‌شود: «وضع الله يده علي رئوس العباد» به برکت خود حضرت ذات اقدس الهي دست حضرت را يا دست بي‌دستي خودش را روي سر مردم آن جامعه مي‌کشد عقل مردم مي‌آيد بالا، الآن ما که در ايران هفتاد ميليون به سر مي‌بريم يک‌صدم مردم دنياييم، الآن دنيا هفت ميليارد بشر زندگي مي‌کند ما يک‌صدم هستيم، تازه همه ما صالح بشويم يک‌صدم مگر با يک‌صدم جهان اصلاح مي‌شود؟ * الآن آنچه جهان را مي‌تواند منتظر ظهور حضرت کند، عقلاني بودن مردم است الآن آنچه جهان را مي‌تواند منتظر ظهور حضرت کند، عقلاني بودن مردم است که عقل مردم که کامل شد در چنين فضايي ۳۱۳ صحابي و شاگرد مثل امام براي حضرت (سلام الله عليه) فراهم مي‌شود حالا حضرت با ۳۱۳ شاگردي مثل امام و عاقل شدن جامعه، اصلاح شدن چنين جامعه‌اي دشوار نيست، اگر جامعه عقلاني شد ۳۱۳ امام در خدمت ولي عصر (ارواحنا فداه) بودند. خوب، اصلاحش سخت نيست. مگر حضرت با کشتن جامعه را اصلاح مي‌کند؟ يا با ارشاد جامعه را اصلاح مي‌کند؟ اميدواريم همه شما بزرگواران مشمول ادعيه ذاکيه ولي عصر باشيد! از فرصت تعطيلي حداکثر استفاده‌هاي علمي را هم مي‌بريد از تبليغاتتان هم جز «يعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ يزَکِّيهِمْ» برنامه‌اي نخواهيد داشت، خدا همه شما را در سايه ولي‌اش حفظ کند!

به نقل از بنياد علوم وحياني اسراء

 

دانشکده اصول الدين