صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
عيد فطر عيد پاکيزگي

ميوه هاي فطرت

رمضان، دعوتي است به بازيافتن «خود گمشده»، ندايي است براي توجه به خداي فراموش شده، ضيافتي است براي تناول از مائده تقوا و پايان اين مهماني خدايي، عيد فطر است؛ عيد توفيق بر طاعت و اطاعت، عيد توبه و تهذيب نفس، عيد ذکر و ياد محرومان و گرسنگان.

فطر، چيدن ميوه هايي است که از فطرت مي جوشد. فطر، سپاس نعمتي است که در رمضان نازل شده است. پيروزي بر خصم درون، جشني روحاني دارد به نام عيد فطر که ميثاق بستن با فطرت را از سوي روزه داران مجاهده گر اعلام مي دارد. عيد فطر، پاداش افطارهاي خالصانه و به حاست، مُهر قبولي انفاق هاي با قصد قربت و پايان نامه دوره ايثار و گذشت در مسايل مالي است. فطر، عيد خداجويي و خداترسي و خداپرستي است.

عيد زيبايي هاي معنوي

امروز روز عيد فطر است؛ عيدي که زمين و زمان را غرق شادي و سرور کرده است. ساکنان زمين به شکرانه يک ماه عبادت و نيايش، عيد گرفته اند و ساکنان آسمان نيز مأمور شده اند که جوايز و پاداش هايي را از سوي عرش الهي براي ساکنان اين کره خاکي بياورند و به راستي که در اين روز بزرگ، زمين، زمان و آسمان در جوش و خروش اند.

عيد فطر، روزي است که فطرت آدمي به واسطه سي روز اخلاص، شکوفا شده و به معطر کردن فضاي زندگي انسان مي پردازد. به راستي که فطرت، چه عطر دل انگيز و روح افزايي دارد و زندگي در پرتوي فطرت چه زيباست! عيد فطر، عيد زيبايي هاي معنوي است. عيد فطر، عيد بشارت و عيد سعادت است. اين عيد سعيد، بر تمامي فطرت هاي بيدار مبارک باد.

عيد پاکيزگي

در پايان ماه مبارک رمضان و پس از يک ماه عبادت و روزه داري، اسلام روز اول ماه شوّال را عيد قرار داده است؛ زيرا در اين روز، انسان ها به فطرت خود بازمي گردند و متوجه عظمت خداوند متعال مي شوند. در اين روز، مسلمانان، جسم را به وسيله غسل کردن پاکيزه کرده و با پوشيدن لباس هاي تمييز و خوشبو کردن خود، آن را کامل مي نمايند. پاکيزگي روح و جانشان نيز به وسيله دعا و مناجات و نماز صورت خواهد گرفت و سرانجام، پاکيزگي اموال و دارايي هاي آنها به وسيله فطريه دادن و کمک کردن به انسان هاي فقير و نيازمند صورت مي پذيرد. به راستي عيد فطر، عيد پاکيزگي و طهارت انسان هاست تا از اين رهگذر، به فطرت اصلي و حقيقي خويش بازگردند.

اعمال شب عيد فطر

شب عيد سعيد فطر، شب نزول رحمت الهي و فرصتي براي پوزش طلبي از گناهان است. در روايات اسلامي آمده که فضيلت اين شب عزيز، کمتر از شب قدر نيست. شب عيد فطر، شبي است که خداوند پاداش هاي خود را به مؤمنان روزه دار مي بخشد و آنان را مورد رحمت قرار مي دهد. از اين رو، هر انسان مؤمن بايد از اين فرصت نهايت استفاده را در ذخيره کردن ثواب و پاداش الهي بنمايد و با انجام اعمال اين شب، از فيض بي کران آن بهره مند گردد. مهم ترين اعمال شب عيد فطر عبارت است از: غسل کردن بعد از غروب آفتاب، خواندن دعاي ويژه رؤيت هلال ماه، خواندن زيارت امام حسين عليه السلام ، احياي آن شب به دعا و نماز و استغفار، خواندن ده رکعت نماز، خواندن دعاهاي مخصوص اين شب، کنار گذاشتن زکات فطره و....

آداب عيد فطر

1 - احياء شب عيد

امام صادق عليه ‏السلام به نقل از پدر بزرگوارش فرمود: «كانَ عَلِىُّ ابْنُ الْحُسَيْنِ عليهماالسلام يُحْيى لَيْلَةَ عَيْدِ الْفِطْرِ بِالصَّلاةِ حَتّى يُصْبِحَ وَ يَبيتُ لَيْلَةَ الْفِطْرِ فِى الْمَسْجِدِ؛ امام سجاد عليه ‏السلام ، شب عيد فطر را با نماز به صبح مى‏آورد و در مسجد به شب زنده‏دارى مى‏پرداخت».

2 - زيارت امام حسين عليه‏ السلام

سيد ابن طاووس در اقبال الاعمال از جمله آداب شب عيد فطر را، زيارت امام حسين عليه‏ السلام معرفى مى‏كند.

3 - غسل شب و روز عيد

از جمله آداب شب و روز عيد فطر، غسل است. وقت غسل شب عيد، از اول مغرب تا اذان صبح است؛ گرچه انجام آن در ابتداى شب بهتر است. و وقت غسل روز عيد، از اذان صبح تا غروب آفتاب است؛ گرچه بهتر است آن را پيش از نماز عيد به جا آورد و اگر از ظهر تا غروب بجا آورد، احتياط واجب آن است كه به قصد رجاء انجام دهد.

4 - پرداخت زكات فطره

همچنان كه تمام بودن نماز به صلوات بر پيامبر و آل اوست و بدون صلوات نماز ناتمام است، تمام بودن روزه نيز به پرداخت زكات فطره است.

قال ابوعبداللّه‏ عليه ‏السلام :«اِنَّ مِنْ تَمامِ الصَّوْمِ اِعْطاءُ الزَّكاةِ ـ يَعْنِى الْفِطْرَةَ ـ كَما اَنَّ الصَّلاةَ عَلَى النَّبِىِّ صلى‏ الله ‏عليه ‏و‏آله تَمامُ الصَّلاةِ، لاَنّهُ مَنْ صامَ وَ لَمْ يُوَدِّ الزَّكاةَ فَلا صَوْمَ لَهُ اِذا تَرَكَها مُتَعَمِّدا؛ امام صادق عليه ‏السلام فرمودند: از جمله كارهايى كه موجب كامل شدن روزه است، پرداخت زكات فطره است، همچنان كه صلوات بر پيامبر صلى ‏الله ‏عليه ‏و‏آله، موجب كامل شدن نماز مى‏شود. اگر كسى روزه بدارد ولى زكات فطره را از روى عمد پرداخت نكند، در واقع روزه نداشته است ] و روزه‏اش مقبول نيست[».

زكات فطره، علاوه بر آنكه باعث تمام بودن روزه است، نقصان زكات مال را نيز جبران مى‏كند.

امام على عليه ‏السلام فرمود: «مَنْ اَدّى زَكاةَ الْفِطْرَةِ اَتَمَّ اللّهُ بِها ما نَقَصَ مِنْ زَكاةِ مالِهِ؛ كسى كه زكات فطره پرداخت كند، خداوند به وسيله آن، نقصان در [پرداخت] زكات مالش را جبران مى‏كند».

5 - تكبير خداوند

به پاس امداد الهى و يارى رساندن او در پيروزى بر ديو نفس و برخوردارى از نعمت هدايت و سرمايه معنويت، بايد ولى نعمت را بزرگ داشت و او را تكبير گفت.

بعد از نماز مغرب و عشاى شب عيد، پس از نماز صبح و ظهر و عصر روز عيد و نيز پس از نماز عيد فطر مستحب است چنين تكبير بگويند: «اللّه اكبر، اللّه اكبر، لا اله الا اللّه واللّه اكبر، اللّه اكبر وللّه الحمد، اللّه اكبر على ما هدانا».

6 - كراهت روزه تا سه روز پس از عيد فطر

در برخى روايات توصيه شده است كه تا سه روز پس از عيد فطر، از روزه گرفتن خوددارى شود.

امام صادق عليه‏ السلام فرمودند: «لا صِيامَ بَعْدَ الاَضْحى ثَلاثَةَ اَيّامٍ وَلا بَعْدَ الْفِطْرِ ثَلاثَةَ اَيّامٍ اِنَّها اَيّامُ اَكْلٍ وَ شُرْبٍ؛ تا سه روز پس از عيد قربان و عيد فطر، روزه داشتن روا نيست. اين روزها، روزهاى خوردن و آشاميدن است».

حقيقت عيد

عارف وارسته، مرحوم ميرزا جواد آقا ملکي تبريزي رحمه الله درباره حقيقت عيد و مفهوم عميق و والاي اين روز، چنين مي فرمايد: «عيد زماني است که خداوند متعال براي جايزه دادن و بهره مند کردن بندگان از نعمت ها، آن روز را در ميان روزها انتخاب مي کند تا براي گرفتن خلعت ها و عطايا جمع شوند و به همگان اعلام کرده است که به درگاه او روي آورده و با اعتراف به بندگي و آمرزش خواستن از گناهان و عرضه نيازها و آرزوهايشان، براي او تواضع نمايند. خداوند نيز در تمام اين موارد، به آنان وعده اجابت و اعطايي بالاتر از آرزوهايشان، بلکه بالاتر از آن چه در دل بشري خطور کرده، داده است. دوست دارد در چنين روزي، به او خوش گمان بوده و جانب اميدواري به قبول خداوند و آمرزش و عطاي او را بر جانب ترس از رد و عذابش ترجيح بدهند».

فطر؛ هديه اي الهي

با آنکه روزه گرفتن در تمامي اديان الهي وجود داشت و پيروان آن اديان، مکلف بودند روزهاي خاصي در سال را روزه بگيرند، ولي در پايان ايام روزه داري آنها، عيدي قرار داده نشده بود. اين براي اولين بار و در دين مبين اسلام بود که روز پايان روزه گرفتن، روز عيد و جشن و بهجت ناميده شد و اين افتخار، ويژه مسلمانان است. رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله دراين باره مي فرمايد: «عيد فطر، هديه اي است که از سوي خدا به مردان و زنان امتم داده شده و خداوند متعال چنين هديه اي را پيش از من به هيچ کس نداده است». آري، عيد سعيد فطر براي مسلمانان، هديه اي آسماني بود که در سال دوم هجرت به آنها عطا گرديد. در اين سال، پرداخت زکات فطره و برگزاري نماز عيد بر مسلمانان واجب شد که پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله باعنايت خاصي به آن پرداختند و همواره به اصحاب خود توصيه مي کردند که اين روز را عزيز و گرامي بدارند.

وحدت و يکپارچگي مسلمانان

عيد فطر، روزي است که همه مسلمانان جهان در کنار يکديگر به نماز مي ايستند و به عبادت خداوند متعال مي پردازند و کام خويش را با حلاوت ذکر او شيرين مي کنند. عيد فطر، نمادي از وحدت مسلمانان است ؛ وحدتي که سبب ذلت و نااميدي شيطان و نيز خواري استکبار و دشمنان اسلام مي شود. آنها با ديدن صف هاي به هم پيوسته مسلمانان در نماز عيد فطر، مي فهمند که ديگر جايي براي آنان نخواهد بود و نمي توانند اهداف شوم خود را در جوامع اسلامي پياده کنند.

نداي فرشتگان در روز عيد

حضرت علي عليه السلام همواره عيد سعيد فطر را گرامي مي داشتند و با جملات گهربار خود، مردم را با فلسفه اين عيد بزرگ آشنا مي کردند و اهداف آن را شرح مي دادند. خطبه هاي ايشان در روز عيد فطر، از زيباترين جملات درباره اين عيد است که همگان با شنيدن آن، به مفاهيم عميق و والاي اين روز الهي پي مي برند. از اين رو، آن حضرت در سخناني چنين مي فرمايد: «اي بندگان خدا، بدانيد که نزديک ترين چيزي که براي مردان و زنان روزه دار قرار داده شده، اين است که در آخرين روز ماه رمضان، فرشته اي از طرف خداوند فرياد مي زند: اي بندگان خدا، بشارت بدهيد که خداوند گناهان گذشته شما را آمرزيد. پس به فکر آينده و زندگي جديد خودتان باشيد که چگونه خواهيد زيست. وقتي هلال ماه شوّال نمايان شد، فرياد فرشتگان برخاسته مي شود که اي مؤمنان، بياييد و جوايزتان را دريافت کنيد».

مهم ترين مراسم عيد فطر

در عيد فطر، مسلمانان خدا را شکر مي نمايند که يکي از بزرگ ترين کلاس هاي تربيتي اسلام را در يک ماه ديده، و از درس هاي مختلف آن، به اندازه استعداد و آمادگي خويش استفاده کرده اند و آن را با روح و جان خويش آميخته و بر الواح دل هاي پاک خود ثبت نموده اند. عيد سعيد فطر، به قشر خاصي اختصاص ندارد و تمام طبقات جامعه اسلامي، همه در صف بندگي خداوند به دعا و مناجات با او مي پردازند و نماز عيد فطر را با شکوهي بسيار به جا آورده و دل هاي پاک شده در ماه رمضان را، آماده دريافت پندهاي اخلاقي مي سازند.

روز شکوفايي سعادت

در مکتب پرفيض ماه رمضان، فطرت انساني جان گرفته و به صحنه زندگي گام مي گذارد و استعدادهاي معنوي آدمي را شکوفا مي نمايد و آن گاه مي توان فرد را سعيد و نيک بخت ناميد. مؤمنان واقعي که زمينه خوش بختي در نهادشان بوده، در پرتو معارف روح بخش رمضان، استعداد واقعي خود را باز مي شناسند و به سوي هدف نهايي گام برمي دارند و به سعادت حقيقي مي رسند. عيد سعيد فطر، عيد سعادتمندان، و روز شکوفايي استعدادهاي معنوي و روحاني است. از مهم ترين عواملي که موجب رسيدن به سعادت واقعي و بهره وري بيشتر اين روز مي شود، مي توان به اين موارد اشاره کرد: پوشيدن لباس نيکو، استفاده از عطر و بوي خوش، پرداختن زکات فطره، خواندن زيارت امام حسين عليه السلام ، خواندن دعاي ندبه، ديد و بازديد اقوام و نزديکان، غسل کردن و زيارت اهل قبور.

پرهيز از سرگرمي و بازي در روز عيد فطر

در روز عيد فطري، امام حسن مجتبي عليه السلام عده اي را ديدند که سرگرم بازي هاي بي محتوا بودند و خنده هاي بلند سر مي دادند. در اين هنگام، امام لحظه اي در کنارشان ايستادند و به آنها فرمودند: «امروز روزي است که بندگان خدا بايد به وسيله اطاعت از دستورات او، به سوي جلب رضايتش از يکديگر سبقت بگيرند. در اين روز عده اي سبقت گرفته و پيروز مي شوند و عده اي نيز شکست مي خورند. تعجب مي کنم از کساني که در اين روز که نيکوکاران پاداش مي گيرند و باطل پيشگان زيان مي بينند، به بازي و خنده مي پردازند. به خدا سوگند اگر پرده ها فرو افتد، نيکوکار مي انديشد که چرا بيشتر عمل نيک انجام ندادم و بدکار مي گويد چرا بد مي کردم».

دعاي امام سجاد عليه السلام در عيد فطر

زينت عبادت کنندگان، حضرت علي بن الحسين عليه السلام در روز عيد فطر، اهتمام زيادي به اعمال اين روز داشتند و همواره دست به دعا برمي داشتند و به مناجات و راز و نياز با حضرت حق مي پرداختند. در بخشي از دعاي ايشان در روز عيد فطر چنين آمده است: «خداوندا، ما به سويت توبه مي کنيم در روز عيد فطر که آن را براي اهل ايمان روز عيد و شادي قرار دادي و براي اهل دين خود، روز اجتماع و همياري مقرر نمودي. پس از گناهاني که مرتکب شده ايم و از کارهاي ناپسندي که انجام داده ايم به پيشگاه تو، توبه مي نماييم».

عيد سعادتمندان

عيد سعيد فطر، از شمار اعياد بزرگ اسلامي است که به دليل اهميت و عظمت خاص آن، در روايات اسلامي براي اين روز دعاها و اعمال خاصي ذکر شده است. تمامي مسلمانان که يک ماه روزه و تسلط بر غريزه ها و خواسته هاي نفس را به منظور اطاعت از خواست الهي پشت سر گذاشته اند، پايان اين برنامه عظيم عبادي را جشن مي گيرند و طبيعي است که ماهي به عظمت و شکوه رمضان که سراسر فيض و برکات الهي در آن نازل مي شود، عيدي به بزرگي فطر مي طلبد. البته بايد به اين حقيقت توجه داشت که بر اساس فرمايش حضرت علي عليه السلام اين روز، براي کسي عيد است که روزه اش قبول و نماز و عبادتش پذيرفته گردد. و آنان که در استفاده صحيح از برنامه انسان ساز ماه رمضان کوتاهي کردند، در پشيماني و حسرت به سر مي برند.

عيد فطر در کشورهاي اسلامي

در کشورهاي اسلامي، عيد سعيد فطر ارزش و اهميت فراواني دارد. مسلمانان از چند روز قبل خود را براي اين روز عزيز آماده مي کنند و در اين روز، پس از انجام اعمال مخصوص، لباس هاي نو مي پوشند، عطر مي زنند و به ديدن يکديگر مي روند. شيريني و شربت در مجالس و محافل و منازل بين افراد تقسيم مي کنند و به کودکان عيدي مي دهند. از آن گذشته، به کمک محرومان و مستمندان مي شتابند و تا حد امکان، از مشکلات و نيازهاي آنها مي کاهند. نيز به عيادت بيماران و مريضان مي روند تا آنها را هم در اين روز عزيز خوشحال و خرسند نمايند.

منبع: hawzah.net و rasekhoon.net

 

 

دانشکده اصول الدين