صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
فضيلت و اعمال ماه ذي قعده

اهمّيت / فضيلت:

اين ماه اوّل ماه ‏هاى حرام است كه حق تعالى در قرآن مجيد ذكر فرموده و سيّد بن طاوس روايتى نقل كرده كه ذى القعده در وقت شدّت و در سختي ها، محلّ اجابت دعا است.

خصوصيت ماه حرام : شيخ مفيد رحمه الله روايت کرده که پيغمبر صلّي الله عليه و آله و سلّم فرمودند: هر کس در ماه حرام سه روز پنجشنبه و جمعه و شنبه را روزه بگيرد، خداوند براي او عبادت يک سال را بنويسد. همچنين روايت شده است نهصد سال که روزهاي آن روزه و شب هاي آن در قيام باشد (المراقبات، ص 369).

...............................................................................

آداب و اعمال:

1- فضيلت نماز روز يکشنبه: در روز يكشنبه اين ماه نمازى با فضيلت بسيار از رسول خدا صلّى الله عليه و آله روايت شده كه مجملش آن است كه هر كه آن را بجا آورد، توبه‏اش مقبول و گناهش آمرزيده شود و دشمنان او در روز قيامت از او راضى شوند و با ايمان بميرد و دينش گرفته نشود و قبرش گشاده و نورانى گردد و والدينش از او راضى گردند و مغفرت شامل حال والدين او و ذرّيه ي او گردد و توسعه ي رزق پيدا كند و ملك الموت با او در وقت مردن مدارا كند و به آسانى جان او بيرون شود.

نماز روز يکشنبه: كيفيّت آن چنان است كه در روز يكشنبه غسل كند و وضو بگيرد و چهار ركعت نماز گزارد در هر ركعت حمد يك مرتبه و قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ سه مرتبه و معوذتين يك مرتبه، ( پس از اتمام نماز ) هفتاد مرتبه استغفار كند و پس از اتمام استغفار، بگويد‏ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ‏ سپس بگويد : يَا عَزِيزُ يَا غَفَّارُ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ ذُنُوبَ جَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ‏ . ظاهر آن است كه اين استغفار مذكور و دعاى بعد را بعد از نماز بايد بجا آورد.

2- روزه ي سه روز متوالي: روايت شده كه: هر كه در يكى از ماه ‏هاى حرام سه روز متوالى كه پنجشنبه و جمعه و شنبه باشد روزه بدارد، ثواب نهصد سال عبادت براى او نوشته شود (مفاتيح الجنان، فصل پنجم، در اعمال ماه ذي القعده).

........................................................................................

بيان حقيقت استغفار: از اميرالمؤمنين علي وصي عليه السّلام روايت شده: که گوينده اي در محضر آن حضرت گفت: اَستَغفِرُ الله. حضرت به او فرمود: مادرت بر تو بگريد آيا مي داني استغفار چيست؟ استغفار درجه ي علّيين است و آن نامي است براي شش معني: اوّل: پشيماني از گذشته. دوم: عزم بر اين که به آن گناه رجوع نکند و ديگر آن را انجام ندهد. سوم: اگر حقّي از مردم بر عهده ي اوست، ادا کند تا خدا را که ملاقات مي کند، پاک باشد و حقّي از ديگران بر او نمانده باشد. چهارم: هر واجبي که بر عهده ي اوست و آن را ضايع ساخته است، حقّ آن را ادا نمايد. پنجم: بر خود حتم کند گوشتي که از گناه بر تن او روييده است، به وسيله ي حزن و اندوه، آب شود تا پوست به استخوان بچسبد و بين آنها گوشت تازه برويد. ششم : به بدن خود اَلَم و سختي طاعت را بچشاند همان طوري که شيريني گناه و معصيت را چشانيده بود. در اين وقت بگويد: اَستَغفِرُ الله (المراقبات، ص 369).

........................................................................................

روز يازدهم: روز ولادت با سعادت و با برکت حضرت امام رضا عليه السّلام است‏.

شب پانزدهم: شب مباركى است خداوند بر بندگان مؤمن خود نظر رحمت مى‏فرمايد و چنان كه در روايت نبوى صلّى الله عليه و آله است: كسى كه در اين شب به طاعت حق تعالى مشغول باشد براى او اجر صد نفر سايح يعنى روزه‏ دار ملازم مسجد كه خدا را طرفه العينى معصيت نكرده باشد، خواهد بود. پس اين شب را مغتنم شمار و مشغول كن خود را به طاعت و عبادت و نماز و طلب حاجات از خدا همانا روايت شده كه: هر كه سؤال كند در اين شب حاجتى از خداوند تعالى به او عطا خواهد شد (مفاتيح الجنان، فصل پنجم، در اعمال ماه ذي القعده).

.............................................................................................

شب بيست و پنجم: شب دحوالأرض است. يعنى پهن شدن زمين از زير خانه ي كعبه بر روى آب و از ليالى شريفه است كه رحمت خدا در آن نازل مى‏شود و قيام به عبادت در آن اجر بسيار دارد .

از حسن بن على وشا روايت است كه گفت: من كودك بودم كه با پدرم در خدمت امام رضا عليه السّلام در شب بيست و پنجم ماه ذى القعده شام خورديم. پس فرمود: كه امشب حضرت ابراهيم عليه السّلام و حضرت عيسى عليه السّلام متولّد شده‏اند و زمين از زير كعبه پهن شده است پس هر كه روزش را روزه بدارد چنان است كه شصت ماه را روزه داشته باشد و به روايت ديگر است كه فرمود: در اين روز حضرت قائم عليه السّلام قيام خواهد نمود.

روز بيست و پنجم: روز دحوالأرض است و يكى از آن چهار روز است كه در تمام سال به فضيلت روزه، ممتاز است. روزى است كه رحمت خدا در آن منتشر گرديده و از براى عبادت و اجتماع به ذكر خدا در اين روز اجر بسيارى است.

1- روزه: در روايتى روزه‏ اش مثل روزه ي هفتاد سال است و در روايت ديگر كفّاره ي هفتاد سال است و هر كه اين روز را روزه بدارد و شبش را به عبادت به سر آورد از براى او عبادت صد سال نوشته شود و از براى روزه‏ دار اين روز هر چه در ميان آسمان و زمين است استغفار كند.

2- غسل.

3- نماز: دو ركعت است در وقت چاشت (ظهر) در هر ركعت بعد از حمد، پنج مرتبه سوره والشّمس بخواند و بعد از سلام نماز بخواند: لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ، پس دعا كند و بخواند: يَا مُقِيلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِي عَثْرَتِي يَا مُجِيبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِي يَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِي وَ ارْحَمْنِي وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَيِّئَاتِي وَ مَا عِنْدِي يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ.

4- دعا: مستحب است خواندن اين دعا: اللَّهُمَّ دَاحِيَ الْكَعْبَهِ ... .

5- زيارت: مير داماد رحمه الله در رساله ي اربعه ي ايّام خود در بيان اعمال روز دحو الارض فرموده كه: زيارت حضرت امام رضا عليه السّلام در اين روز افضل اعمال مستحبّه و از آداب و سنّت هاي مؤکد است وهمچنين زيارت آن حضرت در روز اوّل ماه رجب نيز در نهايت تأکيد است (مفاتيح الجنان، فصل پنجم، در اعمال ماه ذي القعده).

.........................................................................................................

روز آخِر ذيقعده: شهادت حضرت امام محمّد تقي عليه السّلام است.

...............................................................................

* کتاب شريف «مفاتيح الجنان» تأليف محدّث بزرگ حاج شيخ عبّاس قمي رحمه الله مي باشد. اندکي از کلمات و عبارات کتاب مفاتيح الجنان در مورد اين ماه با ادبيات روان تري نوشته شده است و با متن اصلي کتاب تفاوت ناچيزي دارد.

* کتاب شريف «المراقبات» تأليف عارف کامل ميرزا جواد آقا ملکي تبريزي رحمه الله مي باشد.

وقايع:

1 ذيقعده سال 173ق؛ ولادت با سعادت و با برکت و نورٌ علي نور حضرت فاطمه معصومه عليها السّلام.

11 ذيقعده سال 148ق؛ ولادت با سعادت و با برکت و نورٌ علي نور حضرت امام علي بن موسي الرّضا عليه السّلام.

آخِر ذيقعده سال 220ق ( 29 يا 30 ذيقعده؛ بستگي به ماه ذيقعده دارد که چند روزه است)؛ شهادت حضرت امام محمّد تقي عليه السّلام در سنّ 25 سالگي.

دانشکده اصول الدين