صفحه نخست دانشکده علامه سيد مرتضي عسکري تأليفات
علامه عسکري(ره)
مقالات انتشارات پايان نامه ها کتابخانه ارتباط با ما
ضرورت عزاداري از ديدگاه روايات
محمد سهلاني

در عرصه روايات، رويکرد ويژه اي در بحث عزاداري به چشم مي خورد که آن را امري مستحب و پرفضيلت بر شمرده و براي آن اهميت فراواني قائل شده است.

در اينجا برخي روايات را مي آوريم که در چهارچوب عزاداري و گريستن آمده است:

1. پيامبر اکرم(صلي الله عليه و آله) به حضرت زهرا(عليهاالسلام) فرمود: در روز قيامت هر چشمي گريان است مگر آن چشمي که بر حسين گريسته. چنين فردي هميشه خندان خواهد بود و به نعمت هاي بهشتي بشارت داده مي شود.

2. حضرت علي بن موسي الرضا(عليه السلام) به «ابن شبيب» مي فرمايد: اي پسر شبيب! محرم، ماهي است که مردم در دوران جاهليت ستم و قتل را در آن حرام مي دانستند، ولي گروهي از مسلمانان، اين حرمت را نشناختند، فرزند پيامبر را به قتل رساندند و زنان و فرزندانش را به اسارت بردند. اگر خواستي بر کسي بگريي، براي حسين بن علي گريه کن؛ زيرا او را مانند گوسفند ذبح کردند. هم چنين هيجده تن از اهل بيت او را که در روي زمين، کسي شبيه آنان نبود، به شهادت رسانيدند. اين مصيبت چنان بزرگ است که آسمان ها و زمين در شهادتش گريسته اند. روز عاشورا، چشم هاي ما را خون بار کرد، دل هاي ما را سوزاند، اشک ما را روان ساخت و عزيزان ما را خوار کرد. سرزمين کربلا تا روز قيامت براي ما سختي و بلا بر جاي گذاشت پس بايستي گريه کنندگان بر کسي مانند حسين گريه کنند و بدانيد که گريستن بر حسين، گناهان انسان را مي ريزد و انسان را پاک مي کند.

3. امام رضا(عليه السلام) در حديث ديگري فرموده است: هر کس مصايبي را که بر ما روا داشته اند به ياد آورد و بر آن بگريد، در قيامت همراه با ما خواهد بود. هرکس به ياد مصايب ما بگريد و ديگران را بگرياند در روزي که همه چشم ها گريان است، چشمان او گريان نخواهد بود. هم چنين هر کس در جلسه اي بنشيند که در آن مجلس، امر ما برپا داشته مي شود، در روزي که دل ها مي ميرد دل او زنده مي شود.

4. امام صادق(عليه السلام) به فرزند بزرگوارشان فرمود: فرزندم! 10 سال در ايام حج در سرزمين مني با وقف اموال و دارايي ام، مجلس عزا براي من برپا دار تا گريه کنندگان براي من بگريند.

5. هم چنين امام صادق(عليه السلام) به «عبدالله بن حمّاد» فرمود: به من خبر رسيده است که گروه ها و دسته هايي از پيرامون کوفه و جاهاي ديگر و گروهي از زنان در نيمه شعبان، به آرام گاه جدم، حسين بن علي مي روند و بر او نوحه سرايي مي کنند و قرآن مي خوانند. همچنين گروهي به بيان داستان شهادت و بعضي ديگر نيز به مرثيه سرايي مي پردازند آيا چنين است؟

حمّاد پاسخ داد: آري، من خود شاهد چنين مجلسي بوده ام.

حضرت فرمود: خداي را سپاس که گروهي از مردم را علاقه مند قرار داد تا به مدح و ستايش ما بپردازند و براي ما عزاداري کنند. دشمنانِ ما را مورد اعتراض و طعن قرار مي دهند و کارهاي زشت آن ستم کاران را آشکار مي سازند.

6. امام صادق(عليه السلام) در جايي ديگر به «مسمّع» فرمود: اي مسمع! تو که اهل عراق هستي آيا قبر جدم حسين را زيارت مي کني؟ عرض کردم: خير؛ زيرا من اهل بصره هستم و در همسايگي ما يکي از هواداران خليفه زندگي مي کند که پيرو هوا و هوس نفساني اوست. هم چنين دشمنان ما از ناصبي و جز آن فراوان هستند. ترس آن دارم که به خليفه اطلاع دهند و جان من در خطر افتد. امام فرمود: آيا مصايب کربلا را به ياد نمي آوري؟ عرض کردم: چرا به ياد مي آورم. فرمود: آيا شيون و ناراحتي نمي کني؟ گفتم: چرا، به خدا سوگند! گريه مي کنم. حضرت فرمود: خدا گريه ات را بپذيرد! آگاه باش که تو از کساني هستي که براي مصايب ما اظهار ناراحتي مي کنند و تو از کساني هستي که در شادي ما شاد و در اندوه ما، اندوهناک اند.

سپس فرمود: سپاس خدايي را که ما اهل بيت را به رحمت ويژه اش نواخت و بر ديگران برتري بخشيد. اي مسمع! از زمان کشته شدن امير مؤمنان علي زمين و زمان مي گريد و گريه فرشتگان هنوز ادامه دارد.

بي ترديد، اين سخنان، نشان دهنده جايگاه والاي گريستن بر شهيدان کربلا و مصايب اهل بيت(عليهم السلام)است. البته اين گونه عزاداري به زمان و مکان ويژه اي محدود نمي گردد، بلکه امامان معصوم(عليهم السلام)هماره پيروان خود را به زنده نگه داشتن اين سنت پسنديده، در هر شرايطي سفارش کرده اند تا فرهنگ مبارزه با ستم گران و ياد و خاطره جانبازي و رشادت همه شهيدان اسلام جاويد بماند.

ضرورت عزاداري از ديدگاه اهل سنت

آن چه از کتاب هاي معتبر اهل سنت برداشت مي شود، مباح دانستن عزاداري و گريستن بدون فرياد است. دانشمندان اهل سنت در باره فرياد زدن در گريه اختلاف نظر دارند. پيروان «شافعي» و «احمد حنبل» اين کار را مباح مي دانند، ولي پيروان «مالکي» و «ابو حنيفه» اين گونه گريه و عزاداري را جايز نمي دانند.

«عبدالرحمن جزايري» در کتاب «الفقه علي المذاهب الاربعه» مي نويسد:

از ديد مالکيه و حنفيه، گريه صدادار و همراه با فرياد زدن حرام است، اما از نظر شافعيه و حنبليه، اين عمل مباح و روا است، چنان که اشک ريختن و گريه بدون بي تابي و فرياد به اتفاق جميع علماي اهل سنت مباح است.

يکي ديگر از دانشمندان اهل سنت در اين باره مي نويسد:

اگر گريه براي دلسوزي بر ميت و ترس از عذاب خداوند باشد، کراهت ندارد، اما اگر براي جزع و تسليم نشدن در برابر قضاي الهي باشد مکروه و يا حرام است. اين حکم در صورتي است که گريه با صدا باشد، اما بدون صدا هيچ اشکالي ندارد. از روايات چنين به دست مي آيد که گريه پيش از مرگ جايز است، چنان که پس از مرگ نيز چنين است؛ زيرا پيامبر نزد قبر يکي از دختران شان گريه کردند و هم چنين در زيارت قبر مادر بزرگوارشان، آمنه همراه اصحاب گريستند.

البته در ديگر کتاب هاي اهل سنت مانند: «فتاوي الهندية» و «فتاوي الغياثية» نيز مطالبي مشابه آمده است که از آن ها چشم مي پوشيم.

دانشکده اصول الدين